Mayın 17-22-də Azərbaycanın paytaxtı Bakı növbəti mühüm beynəlxalq tədbirə ev sahibliyi edəcək. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun On Üçüncü Sessiyası (WUF13) dünyanın müxtəlif ölkələrindən minlərlə iştirakçını bir araya gətirərək şəhərsalma, dayanıqlı inkişaf və urbanizasiya məsələlərinin müzakirəsi üçün qlobal platforma yaradır. Bu Forumun Azərbaycanda keçirilməsi ölkənin beynəlxalq mövqeyinin gücləndiyini və qlobal proseslərdə daha fəal rol oynadığını göstərən mühüm hadisə kimi qiymətləndirilir.

 

WUF13-ün Azərbaycanda keçirilməsi yalnız beynəlxalq tədbir kimi deyil, həm də ölkənin inkişaf modelinin, mədəni müxtəlifliyinin və urban transformasiya təcrübəsinin dünyaya nümayişi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

AZTV.AZ WUF13 çərçivəsində iştirakçılar üçün təşkil olunacaq mədəni turların əsas mahiyyətinə nəzər salır. Bu proqram iştirakçıların boş vaxtının səmərəli təşkili ilə yanaşı, eyni zamanda, şəhərsalma, mədəni irs və regional inkişaf kimi anlayışları canlı mühitdə nümayiş etdirmək məqsədi daşıyır. Bu baxımdan, turlar Forumun nəzəri müzakirələrini tamamlayan praktik platforma rolunu oynayır və iştirakçılara real məkan təcrübəsi yaşadır.

Bakı və Abşeron modeli

Mədəni turlar müxtəlif formatlarda təşkil olunur və iştirakçılara seçim baxımından geniş imkanlar yaradır. Bu turların bəziləri tamgünlük proqram əsasında həyata keçirilir və gün ərzində geniş marşrutları əhatə edir. Digər bir hissəsi yarımgünlük formatda təşkil olunaraq daha qısa müddətdə müəyyən məkanlarla tanışlıq imkanı yaradır. Bundan əlavə, ikigünlük, yəni gecələməni də əhatə edən turlar daha uzaq regionlara səfərləri və daha dərin turistik təcrübəni təmin edir. Hər bir tur əvvəlcədən müəyyən edilən marşrut üzrə qurulur və iştirakçı sayı planlı şəkildə tənzimlənir ki, bu da proqramın səmərəli və rahat həyata keçirilməsinə şərait yaradır.

Turların müddəti əsasən 3 saatdan başlayaraq 2 günə qədər dəyişir. İştirakçı sayı əsasən 10–20 nəfər arasında nəzərdə tutulur. Marşrutlar həm paytaxt Bakı daxilində, həm də Azərbaycanın müxtəlif regionlarına istiqamətlənə bilər. Turlar fərdi və ya qrup şəklində təşkil olunaraq iştirakçıların seçim və ehtiyaclarına uyğunlaşdırılır. Ümumilikdə, bütün proqram əvvəlcədən planlaşdırılmış şəkildə həyata keçirilir və iştirakçıların rahatlığı, təhlükəsizliyi və maksimum təcrübə əldə etməsi əsas prioritet kimi nəzərə alınır.

Xüsusilə Bakının mərkəzi rol oynaması təbiidir. Çünki şəhər həm tarix, həm də müasirlik baxımından simvolik əhəmiyyət daşıyır. Burada İçərişəhərin qorunub saxlanılan tarixi strukturu ilə müasir arxitekturanın paralel mövcudluğu şəhərsalma baxımından maraqlı bir model yaradır. Bu model inkişaf və irsin qorunması arasında balansın necə qurula biləcəyini göstərir.

Digər tərəfdən, Abşeron yarımadasını əhatə edən marşrutlar Azərbaycanın təbii resurslarının və geoloji xüsusiyyətlərinin mədəni kimliklə necə inteqrasiya olunduğunu ortaya qoyur. Qobustan Milli Tarix-Bədii Qoruğu və palçıq vulkanları kimi yerlər insanın ilkin yaradıcılıq izləri ilə təbiətin nadir formalarının bir araya gəldiyi məkanlardır. Bu isə iştirakçılara göstərir ki, urban inkişaf yalnız şəhər daxilində baş vermir, o, ətraf mühit, təbii landşaft və tarixi proseslərlə sıx bağlıdır. Bu yanaşma müasir şəhərsalma diskursunda mühüm yer tutan “insan–təbiət harmoniyası” prinsipini konkret nümunələrlə izah edir.

Azərbaycan regionlarına təşkil edilən mədəni turların əhəmiyyəti

Regionlar üzrə turlara gəlincə, Quba, Şamaxı, Şəki, Qəbələ və Lənkəran kimi bölgələrin seçilməsi onların həm tarixi, həm də sosial-iqtisadi potensialı ilə əlaqədardır. Bu bölgələrdə iştirakçılar fərqli həyat tərzi, mədəni ənənələr və iqtisadi fəaliyyət formaları ilə tanış olacaqlar. Məsələn, dağ kəndlərinə edilən səfərlər urban iştirakçıları üçün alternativ həyat modelini təqdim edir və urbanizasiya prosesinin tək istiqamətli olmadığını göstərir. Bu, şəhərdən kəndə doğru deyil, qarşılıqlı təsir və adaptasiya prosesinin mövcudluğunu vurğulayır.

Eyni zamanda, sənətkarlıq və yerli istehsal ənənələrinin nümayişi xüsusi diqqətə layiqdir. Xalçaçılıq, ipəkçilik və digər ənənəvi sahələr yalnız mədəni irs nümunəsi kimi deyil, həm də dayanıqlı iqtisadi fəaliyyət forması kimi təqdim olunur. Bu isə müasir dövrdə tez-tez müzakirə olunan “kreativ iqtisadiyyat” anlayışı ilə səsləşir. Beləliklə, turlar vasitəsilə iştirakçılar yalnız keçmişi deyil, həmin irsin müasir iqtisadi sistemdə necə istifadə olunduğunu da müşahidə edə bilirlər.

Proqramın interaktiv elementləri də onun fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biridir. Velosiped turları, safari, paraşüt və digər aktiv fəaliyyətlər göstərir ki, turizm artıq passiv müşahidə ilə məhdudlaşmır. Bu yanaşma müasir turizm konsepsiyalarına uyğun olaraq təcrübə yönümlü modelə əsaslanır. İştirakçılar yalnız məkanları görmür, onları yaşayır, hiss edir və fərdi təcrübə qazanırlar. Bu isə onların yaddaşında daha güclü və davamlı təsir yaradır.

Şuşa istiqamətində təşkil olunan marşrut isə proqramın xüsusi ideoloji və emosional qatını təşkil edir. Bu tur vasitəsilə Azərbaycanın yaxın tarixində baş verən hadisələr coğrafi məkan üzərindən təqdim olunur, mədəni turizmin yalnız estetik və rekreasiya funksiyası daşımadığını, eyni zamanda kollektiv yaddaşın formalaşmasında rol oynadığını göstərir. Beləliklə, iştirakçılar üçün bu səfər sadəcə turistik marşrut deyil, həm də tarixi və siyasi kontekstin bir hissəsi kimi qavranılır.

Bütün bu elementləri bir araya gətirdikdə aydın olur ki, WUF13 çərçivəsində təşkil olunan mədəni turlar çoxsəviyyəli və məqsədyönlü şəkildə qurulub. Burada turizm, şəhərsalma, mədəni irs, iqtisadi inkişaf bir-biri ilə əlaqələndirilir. Bu yanaşma Azərbaycanın özünü beynəlxalq arenada təqdim etmə strategiyasının bir hissəsidir və ölkənin kompleks kimliyini göstərməyə xidmət edir.

Bu turlar Forum iştirakçıları üçün əlavə fəaliyyət olmaqdan daha çox, Azərbaycanın “canlı təqdimatı” funksiyasını yerinə yetirir. Onlar nəzəri bilikləri real mühitdə təsdiqləyir, ölkənin müxtəlif inkişaf modellərini nümayiş etdirir və iştirakçılarla məkan arasında emosional bağ yaradır.